Д витамини адам организмине эң керектүү зат болуп эсептелет. Аны кантип туура колдонуу керек, аталган витаминдин жетишсиздиги кандай кесептеттерге алып келет ушул жана башка суроолорго илим жана техника жаатындагы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, медицина илимдеринин доктору профессор Рустам Тухватшин жооп берет.
1. Витамин Д эмне үчүн маанилүү?
Алгач, витамин деген эмне ушуга токтолсом. Бул биологиялык жактан төмөн молекулалык заттар зат алмашуу үчүн зарыл болгон коферменттер. Качан биздин организмде витаминдер жетиштүү болсо, анда зат алмашуу оптималдуу деңгээлде болот. Витаминдер азайса эле, зат алмашуу процесстерибиз жайлай баштайт. Ошондуктан витаминдердин ролу өтө чоң. Д витамини тиштерди, сөөктөрдү жана булчуңдарды чыңдайт. Организмдеги кальцийлерди жөнгө салып турат. Балдардагы Д витамининин жетишсиздиги алардын сабагына жетишүүсүн дагы төмөндөтүп, дайыма алсыроо, чарчоого ошондой эле тиштерини түшүүсүнө жана дене-түзүлүшүнүн бузулууларына алып келет. Өзгөчө энелер кош бойлуу учурундагы ар кандай ооруларга чалдыгуусу, туура эмес тамактануу, бала төрөө аралыгы сакталбаган учурда жана октябрь-апрель айларында төрөлгөн балдарда аталган витаминдин жетишсиздиги көбүрөөк кездешет. Себеби, бул учурда болочоктогу эне дагы жетиштүү Д витамини менен камсыз боло албай жаткан убак. Бул факторлордун негизинде балдардын ара төрөлүүсү, рахит оорусуна чалдыгуусу жогоруу болот. Мындан бир нече жыл мурун Автралиялык окуумуштуулар кош бойлуу аялдарда Д витаминин өлчөмүн изилдешкен. Алардын балдары 5 жашка чыкканда карап көрүшсө сүйлөө кебинде бузулуулар болгон. Мунун себеби эненин кош бойлуу мезгилинде Д витамин жетишсиз болгону аныкталган.
2. Д витаминдин жетишсиздиги кандай кесепеттерге алып келиши мүмкүн?
Бир эки ай мурун жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн жыйынтыгына таянсак. Кыргызстандыктарда Д витаминин жетишсиздиги көрүндү. Алардын көпчүлүгү нормадан 10-20% витамин жетишпегени белгилүү болду. Адамдын организмине витамин жетишсиздигин сиз тоого барып шиш кебек жасоо учуру менен салыштырып карай турган болсок: сиз аны бышырууну кааладыңыз. Ал эми тоодо жамгыр, отундар суу күйбөй жатат. Ал эми анын үстүнө бензин куйсак ошол замат күйүп баштайт. Витаминдер менен дагы ушундай көрүнүш байкалат. Эгер адамда витамин жетишсиз болсо анын өсүүсү жайлап, ооруп, иммундук системасы дагы жабыркап зат алмашуусу эң төмөн болот.
3. 30 жашка чейин Д витаминин организмге толтуруп алуу кажет...
Чоң ата,чоң энеңиздин жаш кезиндеги сүрөттөрү эсиңиздеби? Кандай сөөктүү, боюу узун эле. Эмнеге карыгандан кийин кичирейип кетишти? Жаш кезинде жетиштүү витамин менен камсыз болбогондон улам. 30 жашка чейин сөөк өзүнө масса топтойт. Андан кийинки мезгилде аны коротот. Андыктан, бул жашка чейин сөөккө жетиштүү масса толтуруп алуу маанилүү. Карыганда азыркыдай узун, сулуу бойдон калуу үчүн.
4. Кайсы учурда балдарга берүү сунушталат?
Көпчүлүк ата-энелер жаш балдарды сүт менен азыктандырышат жана анда бардык керектүү витаминдер бар деп ойлошот. Албетте, ал баа жеткис азык бирок, анда витамин Д өтө аз кездешет. Анан дагы сүттө фосфор бар жана ал Д витаминин тарашына жолтоо болот. Андыктан жалаң сүт менен азыктанган балада рахит болуу ыктымалдуулугу жогору. Андыктан балдарга бул витаминди берүү сунушталат. Сөзсүз түрдө дарыгердин макулдугу менен.
5. Д витаминин тамак-аш аркылуу толтура болобу?
Бардык эле азыкта Д витамин жетиштүү боло бербейт. Аны организмге толук кандуу толтуруу үчүн жапайы лосось сыяктуу азыктарды жеш керек. Витамин Д адам терисинде күндөн пайда болот. Бул витамин күндөн алына турганы айтылды. Эми сиз айтышыңыз мүмкүн күн эч жакка кеткен жок да деп. Күнгө дагы туура күйүү талап кылынат ал үчүн эң жакшы убак болуп эртең мененки жана түштөн кийинки мезгил болуп эсептелет. Ошондой эле териде күндөн сактоочу каражаттар болбошу керек.
6. Д витамини жана Ковид-19
Витамин Д ковидди же ар кандай респиратордук ооруларды айыктыра алат деп айта албайбыз. Бирок, адам организминде жогорудагы витамин жетиштүү түрдө болсо сөзсүз түрдө оорунун жеңил өтүүсүн шарттайт. Ковид кандагы тромбдорду пайда кылары белгилүү, ал эми Д витамини аларды тууралап турат.
7. Д Витаминин кандай түрдө ичүү сунушталат?
Учурда витаминдердин көптөгөн түрү кездешет. Аларды эки чоң тобу бар: майда эрий турган жана сууда эрий турган. Биз В тобундагы витаминдерди сууда эрий турган курамга кошсок болот, ал эми Д витамини майда эрүүчүлөр тобуна кирет. Демек, бул витамин майда гана эрийт. Алар ассимиляцияланган, бизге биринчи кезекте май керек, ал бизге сөзсүз керек майды эмульсиялайт, майларды бөлүүгө жардам берген панкреатиялык ферменттер жана липаздар. Эгерде адамда ичеги оорулары пайда болсо, уйку бези же боор ооруса майда эриген витаминдер ансыз деле начар сиңет. Мурда биз балык майын сунуштап келгенбиз бирок аны өлчөмүнөн ашырып жиберүү коркунучу бар болчу. Учурда SANTO компаниясы Д витамининин сууда эриген түрүнө даярдашкан. Суу эритмеси анын мицеллярдык формасы аркылуу жакшы сиңет. Бул мицеллалардан турган нанобөлүкчөлөрдөн тургандыгы менен байланыштуу. Бул заманбап технология. Азыр Аквадетрим ичүүнү сунуштайт элем. Бул преператтын өзгөчөлүгү башкалардан айырмаланып сырты суу менен капталган. Ал сиздин организимдеги башка органдардын абалына көз каранды эмес. Ошондой эле суюк түрдө.
Загрузка ...