Голштино – фриз тукумундагы уйлар тууралуу билиңиз

Сүт өндүрүүдөгү асыл тукум уйлардын сап башында голштино-фриз уйлары турат. Голландия сырларына дүйнөлүк ийгилик алып келген бул тукумдагы уйларды кантип багуу керек? Сүт өндүрүмдүүлүгүн кантип арттырса болот? Бул суроолорго алдыда жооп алыңыз.   

Голландия сырларын дүйнөлүк брендге айлануусунун сыры эмнеде?

Голштино-фриз тукумунун тарыхый мекени болуп Нидерландия жана Германиянын түндүк-батыш аймагы саналат. Бул өлкөлөрдө кылымдар бою малчылар жакшы түшүм бере турган уйлардын тукумун багып келишкен. Алардын бири голштино – фриз. Аталган тукум Нидерландияда дээрлик башка тукумдар менен аргындашпастан,  тандоо ыкмасы менен гана өнүккөн. Мындай аракет менен голландиялык малчылар XIII кылымда эң сонун натыйжаларга жетишкен. Голштино – фриз тукумунун мал  чарбачылыгындагы прогресси – сүт, быштак, май жана сырдын өндүрүмдүүлүгүнүн жогорулашына алып келген. Мунун арты менен учурда дүйнөгө белгилүү Голландия сырлары брендге айланган. Кийинчерээк ушул уйлардын негизинде башка белгилүү сүт багытындагы породалар жаралган. Америкада бул тукумга туруктуу кызыгуу 1830-жылдары пайда болгон. Бара-бара жеке ышкыбоздордун аракети менен АКШда голштино-фриз уйунун саны көбөйүп, үйүрлөрдүн өндүрүмдүүлүгү жогорулаган.

Голштейн тукумундагы уйлардын мүнөздөмөсү

Голштино-фриз уйу сүт өндүрүү боюнча таанылган мыкты асыл тукум болуп саналат. Биринчиден, бул тукумдагы уйлар мүнөздүү ак-кара түскө ээ. Ак-кара түстөрдүн айкалышы ар бир уйда ар кандай. Андыктан, толугу менен кара же аппак болгон голштин уйлары да кездешпей койбойт. Кээде кызыл-ала торпоктор төрөлөт, бул рецессивдүү гендин көрүнүшү. Илгери мындай жаныбарлар жок кылынса, бүгүн кызыл түстүү жаңы тукумду түзүү үчүн атайын тандалып алынат.

Экинчиден,голштино-фриз тукуму чоң көлөмү менен айырмаланат. Чоң уйлардын салмагы 6-7 центнерге жетсе, букалардын салмагы орто эсеп менен 9 центнерге жетет. Бул уйларды интенсивдүү багуу менен алектенген көптөгөн фермерлер андан да сонун натыйжаларга жетишишет: кунаажындардын салмагы 8-9 центнерге, букалардыкы 1,2 тоннага жетет.

Ошол эле учурда, жаныбарлардын өсүшүн кадимки эле уйларга салыштырмалуу 145-150 см, букаларда 10-15 см көбүрөөк деп эсептөөгө болот.

Голштино — фриз уйларынын сүт өндүрүмдүүлүгү кандай?

Голштино – фриз уйу бардык породалардын ичинен сүт өндүрүмдүүлүгү боюнча мыкты көрсөткүчтөргө ээ. Бирок, сүттүн өндүрүмдүүлүгү жана майлуулугу боюнча конкреттүү көрсөткүчтөр аймактын табигый-климаттык шарттарына жана тоют базасынан көз каранды.

Голштино — фриз уйларын багуудагы эмнелерди эске алуу зарыл?

1. Жыл бою интенсивдүү жана тең салмактуу тамактануу шартында гана көлөмдүү сүт алууга мүмкүн. Эгерде тоюттандыруунун негизги эрежелери сакталбаса, аталган уйлар башка тукумдардай эле сүт берет.
2. Голштино-фриз уйларын багууда шарттарды түзүүнүн маанилүүлүгүн да баса белгилеп кетүү зарыл. Алар жылуу, таза сарайларда багууга ыңгайлашкан. Бороон, шамал же таза абанын жетишсиздигине таптакыр жол берилбейт. Ошондой эле, бул жаныбарлар ар кандай стресстерге өтө сезимтал болушат. Бул сүт берүүнүн начарлашына дароо таасир этет.
3. Сүт өндүрүүдө ар дайым жогорку натыйжаларга жетүү үчүн саан уйларды багуунун бош ыкмасы сунушталат. Голштино-фриз уйларынын диетасы жогорку протеин жана белок камтылган толук моно-тоютка негизделиши керек. Тоют аралашмаларын түзүүдө беде жана буурчакка өзгөчө көңүл буруу керек. Тоют жогорку сапатта болуп, мал ичүүчү суу ыңгайлуу температурага чейин жылытылышы керек.
4. Бул уйлар мастит оорусуна бөтөнчө көп кездешет. Сүттүн жогорку түшүмдүүлүгүн сактап калуу үчүн уйлар ар дайым ветеринардык жардамга муктаж.

Голштино-фриз асыл тукумунун артыкчылыктары жана кемчиликтери

Бул асыл тукум уйлары ири мал өстүрүү комплекстери үчүн оптималдуу экендигин түздөн-түз көрсөтүп турат. Ал жерден уйлардын сүттүүлүгү жогору болуп, турак жай шарттарын түзсө болот. Негизинен массалык жана / же дүң сатып алуучу үчүн иштеген ишканалар үчүн голштино-фриз уйлары кирешелүү булак.

Жалпысынан, тукум ээ болгон бардык артыкчылыктардын тизмеси төмөндөгүчө:

• эч бир саан уйга тең келе албаган сүттүн түшүмдүүлүгү анын бирден бир артыкчылыгы;
• бул тукумдагы уйдун сүтүндөгү номиналдык майлуулугу орточо чекте болсо дагы, кадимки уйлардын сүтүндөгү майлуулуккка салыштырмалуу канаттандыраарлык;
• бир союлган малдан жарым тоннага жакын эт алууга мүмкүн;
• голштино-фриз уйлары тез өсүп, дээрлик 12 айда жыныстык жактан жетилгендиктен, сүт багытындагы үйүрдүн түшүмсүз өмүрүн кыйла кыскартат.

Ак-кара түстөгү голштино-фриз тукумундагы уйларды чакан жана жеке үй чарбаларда багуу татаал процесс болушу мүмкүн. Анткени, бул уйлар үчүн зарыл болгон багуу жайларында шарттарды түзүү кыйынга турат. Голштино-фриз асыл тукум уйларын багуудагы негизги кемчиликтерге төмөнкүлөр кирет:

• Тазалыкты жогорулатуу. Голштино-фриз  тукумундагы уйлардын артынан ар дайым тазалап, таштандыларды алып туруу зарылчылыгы бар.  Бул мал жандыгын таза кармабаса, алардын өндүрүмдүүлүгүнө дароо таасир этет.
• Жугуштуу ооруларга кабылуучулук. Эгерде голштино-фриз уйларын багууда негизги эрежелерге маани берилбесе (температура, мал багуучу жайдагы тазалык), алар тез арада кандайдыр бир инфекцияны жуктуруп алышы толук ыктымал.
• Көп сандагы жана жогорку сапаттагы тоютка болгон муктаждык. Табигый жылдык циклдан улам сүттүн төмөндөшү коркунучу жогорулаган кыш мезгилинде тамактануу режимин сактоо өзгөчө маанилүү.
• Стресске туруштук берүүнүн төмөндүгү.  Ветеринардык ар кандай инвазиялык процедуралар, ызы-чуулар жана башка жагымсыз көрүнүштөр голштино-фриз асыл тукумун тынчсызданууга алып келет. Бул өз кезегинде сүттүн түшүмүнө чоң таасирин тийгизет.

Герефорд уйларынын артыкчылыгы эмнеде?

Уйдун сүт безинин сезгенүүсүн алдын алыңыз

Ат — Башыда ангус жана голштин асыл тукум уйларын баккан ишкер

Касиет Кубанычбек кызы